آشنايي با شهر رودهن
شهر رودهن هم اكنون شهري دانشگاهي است در دامنه ارتفاعات و آبرفتهاي كوهپايه اي ديواره جنوبي البرز و در شرق استان تهران واقع شده است. اين منطقه بين طول جغرافياييpp 55 وْ 51 و عرض جغرافياييَ 43 وْ35 قرار دارد. به عبارت دقيقتر، مرز شمالي آن را خط الرأس كوههاي شمال لواسان تا گردنه امامزاده هاشم تشكيل داده است .رودهن ، از نظر تقسيمات كشوري، جزء شهرستان دماوند و استان تهران است .
امروز ، بافت كالبدي رودهن شكل گسترش يافته و به هم پيوستة چند هستة روستايي است. در بخش شرقي رودهن ، روستاي كريتون و شهرك اَنا در طول توسعة چند سال اخير به بافت شهري پيوسته اند. در بخش جنوبي ، روستاهاي مهرآباد و گل آهك در آستانة وصل به رودهن قرار دارند، به ويژه با ايجاد مجتمع دانشگاه آزاد اسلامي و«شهرك پونا» اين اتصال سريعتر شده است و انتظار گسترش بيشتر شهرمي رود. نزديكي به جاده اصلي تهران – شمال نيز از عوامل مؤثردر رشد چشمگير اين شهر بوده است .
گسترش بافت كالبدي منطقه رودهن درجاذبه هاي تفريحي منطقه از يك سو و فروش زمينها از سوي ديگر سبب شده است كه چهره روستاي رودهن با شتاب بيشتري دگرگون شود. بخش عمده اين گسترش در دوسوي جاده تهران – آبعلي و رو به سوي غرب شكل مي گيرد. از سال 1365 به اين سو، به علًت توسعه دانشگاه آزاد اسلامي ، آهنگ رشد بافت كالبدي با شتاب بيشتري ادامه يافته و تقريباً همه سطوح قابل گسترش در بخش رودهن زير بافت شهري قرار گرفته است. روستاي كريتون در امتداد جادة هراز و شهرك انا به رودهن پيوسته است .
پس از تأسيس و راه اندازي واحدهاي اوليه دانشگاه آزاد اسلامي در شهرهايي از جمله تهران، با فاصله زماني تقريباً يكسال يعني در 14 آبان 1362 ، دانشگاه آزاد اسلامي واحد رودهن شروع به كار كرد. از سال 1362 با شروع كار دانشگاه آزاد اسلامي، باب جديدي در توسعه شهر باز مي شود . از سال 1365 تاكنون ، در اثر گسترش سريع دانشگاه آزاد اسلامي ، روند مهاجرت ، افزايش جمعيت ، تغييرات اقتصادي – اجتماعي و نيز ساخت و ساز در اين شهر افزايش فوق العاده داشته است و اين افزايش همچنان سير صعودي را طي مي كند. يكي از بانيان اصلي راه اندازي اين مركز آموزش عالي مرحوم آيت الله سيد احمد ميرخاني بود. ايشان از معدود افرادي بودند كه در كنار امور مذهبي ، تأليف و خلق آثار مذهبي ، به فعاليتها و امور فرهنگي و اجتماعي اشتياق و شور فراواني داشت. از جمله فعاليتهاي فرهنگي و اجتماعي برجسته ايشان واگذاري اولين ساختمان و كسب موافقت سازمان مركزي براي تأسيس دانشگاه در رودهن بوده است. امروزه ، به لطف اين سخاوت و كوشش پر ارزش ايشان ، هزاران جوان جوياي علم و دانش از سراسر كشور با حضور در اين دانشگاه از خرمن علم بهره مي جويند و در كنار آن مردم رودهن از نعمت اين مركز علمي – فرهنگي شاهد رشد و شكوفايي شهر خود هستند.پس از موافقت با تاسيس اين واحد آقاي سيد كاظم شريعت پناهي با حفظ سمت كارشناس دفتر آزمون دانشگاه به رياست اين واحد منصوب شد و سرانجام، در روز 14 آبان ماه 1362 مراسم افتتاحيه با حضور مسئولان دانشگاه آزاد اسلامي، مسئولان شهرستان و عده اي از معتمدان شهر در ساختمان جنب بانك ملي برگزار شد و اين واحد فعاليت رسمي خود را آغاز كرد و از نيمسال دوم 63-62 دانشجو پذيرفته شد.
آقاي شريعت پناهي به دليل داشتن مسئوليت در دفتر آزمون در سازمان مركزي و فاصله بين آنجا و واحد رودهن و به دليل آن كه اين واحد نو پا نياز به فعاليت بيشتر و مسئول تمام وقت داشت از سمت خود در واحد رودهن استعفا نمود و آقاي سيد مهدي حسيني به سمت رياست واحد دانشگاهي نوپا در شهريور 1365 منصوب گرديد.
رشد جمعيت
طبق سرشماري عمومي نفوس و مسكن در سال 1355 ، جمعيت رودهن و حومه 4069 نفر بوده است ، پس از تقريباً يك دهه ، تا زمان تأسيس دانشگاه آزاد اسلامي، جمعيت شهر به بيش از سيزده هزار نفر رسيد. اما با توجه به تأسيس اين مركز آموزش عالي و گسترش سريع آن ، بافت جمعيتي اين شهر نيز به سرعت تغيير يافت. حضور چند هزار دانشجو كه به صورت جمعيت شناور در طول روز به اين شهر وارد و از آن خارج مي شوند ، اقامت حداقل 2 تا 3 هزار از اين دانشجويان در اين شهر در خوابگاه ها و خانه هاي استيجاري، موج مهاجرت از اطراف و حتي شهرهاي ديگر به ويژه شهرستانهاي استان مازندران ، خراسان و استانهاي ديگر سبب شد كه در سرشماري 1365 جمعيت اين شهر به بيش از دو برابرافزايش يابد . اين ميزان افزايش جمعيت حاكي از نرخ متوسط رشد ساليانه معادل 2/10 درصد است. البته اين رشد چشمگير بيشتر به مهاجرپذيري اين منطقه مربوط مي شود. بنابراين ،عوامل فوق سبب شد تا بافت جمعيتي شهر دستخوش تغيير شديد شود(شاعري،1375).
نكتة جالب در خصوص ازدحام جمعيت در شهر رودهن اين است كه به دليل ورود چند هزار دانشجو در طول سال و ايام تحصيل، اين شهر از جنب و جوش زيادي برخوردار است و جمعيت آن افزايش مي يابد. اما در ايام تعطيل ، به ويژه در تعطيلات نوروزي، فضاي شهر تقريباً سوت و كور شده و حركتي در آن مشاهده نمي شود، بنابرين دانشگاه تا چه اندازه در ايجاد جنب و جوش در شهر رودهن مؤثر است.
براساس آمار ارائه شده در سال 1365 ( سال شروع گسترش سريع دانشگاه ) درصد بيسواد 3/19% بوده در حالي كه درسال 1385 اين تعداد به 9/1 % تقليل يافته كه نشانگر تأثير زياد دانشگاه در بالا رفتن تعداد با سواد در اين شهر است.
وضعيت اجتماعي و فرهنگي رودهن
قدمت شهر رودهن از لحاظ موجوديت فيزيكي چندان طولاني نيست ، اما ساكنان بومي آن در مقايسه با مناطق پيرامون خود فرهنگي خاص و بسيار متمايز دارند. زبان مادري بوميان اين شهر آذري،از نظر آداب و رسوم نيز به ويژه درمراسم جشن مانندعروسي و سوگواريها مانند عزاداري در ماه محرم ويژگيهاي متمايزي با مردم اطراف خود دارند. البته اين ويژگيها در دهه هاي اخير بنا به دلايلي رنگ و بوي اصلي خود را از دست داده و تحت تأثير تعاملهاي فرهنگي و جمعيتي ناگهاني و شديد دستخوش تغيير شده است.
يكي از عوامل مهم مؤثر بر تحولات فرهنگي و اجتماعي اين منطقه تأسيس دانشگاه آزاد اسلامي بوده است كه بيشترين تاثير را داشته است .اين روند تا آنجا ادامه يافته است كه اين شهر در مقايسه با شهرهاي پيرامون خود از شرايط مطلوب و ممتازي برخوردار شده است.